Keldudalur í Skagafirði

Búið hefur verið samfellt í Keldudal frá því um eða skömmu eftir landnám, þótt ritaðar heimildir geti jarðarinnar ekki fyrr en í lok 13. aldar. Elstu heimildir um byggð í Keldudal eru leifar skála frá 10. öld og heiðnar grafir amk. fjögurra manna.

Óvíst er hvar bæjarstæðið hefur verið þegar kirkjugarðurinn var í notkun, en trúlega var það rétt austan garðs og ofar í bæjarhólnum, sem grunnurinn fyrir ferðaþjónustuhúsið var grafinn í. Virðist sem bæjarstæðið hafi verið flutt til því að ekki er óhugsandi að skálabyggingin undir kirkjugarðinum hafi verið híbýli þeirra sem í kumlateignum lág

Skömmu síðar hóf kristin trú innreið sína. Kirkja var reist, vafalaust stólpakirkja, og kirkjugarður gerður á rústum skálans. Freistandi er að álykta að bein heygðra manna á jörðinni hafi verið flutt í kristinn grafreit.

Yfir stærstum hluta kirkjugarðsins liggur gjóska frá 1104 og yfir svæðinu öllu er þykkt lag gjósku frá 1300. Aldur rústanna er enn sem komið er að mestu byggður á gjóskugreiningum, afstöðu jarðlaga og gripum sem fundust. Frumniðurstöður 14C greininga benda þó til að grafið hafi verið í kirkjugarðinum frá fyrri hluta 11. aldar og fram á þá 12. í um 100 til 150 ár.

Vísbendingar eru um beinaflutning úr kirkjugarðinum þegar hann var aflagður.

Garðurinn er hringlaga, girtur hlöðnum vegg, en virðist að öðru leyti vera sömu gerðar og kirkjugarðar frá fyrsta skeiði kristni í Skandínavíu, þ.e. hann er kynskiptur, konur grafnar norðan við kirkjuna og karlar sunnan við hana. Langflestir voru grafnir í kistum og lega og umbúnaður

líka samræmist því sem gerist í frumkristni í nágrannalöndunum. Börn, einnig kornabörn, voru grafin í kirkjugarðinum.

Ekkert verður fullyrt um frá hversu mörgum bæjum var grafið í Keldudal en miðað við þann stutta tíma sem hann virðist hafa verið í notkun og fjölda grafa er líklega um heimagrafreit að ræða.