Rúmfjöl með bandrúnum

Gripur mánaðarins - ágúst 2009

Fjölin er hringmynduð til beggja enda, í öðrum hringnum er ártalið 1837 og í hinu stafirnir AGS og EVD, en þeir benda til að fjölin sé úr hjónarúmi. Hvert orð er ein bandrún:

lattu nu liosid þitt lisa uid rumid mitt hafdu þar sess og sæti signadi iesus mæti

uak þu minn iesus uak þu i mer uaka lattu mig eins i þer
salin uaki þo sofni lif se hun ætid i þinni hlif amen

Láttu nú ljósið þitt
lýsa við rúmið mitt.
Hafðu þar sess og sæti
signaði Jesus mæti.

Vak þú minn Jesús, vak þú í mér.
Vaka láttu mig eins í þér.
Sálin vaki þó sofni líf
sé hún ætíð í þinni hlíf. Amen.

Fyrri hlutinn er úr gömlum kvöldsálmi, en ekki er kunnugt um höfund hans. Seinni hlutinn er 24. og lokaerindið í 4. Passíusálmi. Rúmfjölin kom á Þjóðminjasafnið 1903. Fangamörkin gætu verið Árna Guðmundssonar og konu hans Elínar Vigfúsdóttur en samkvæmt manntali 1845 voru þau vinnuhjú í Viðvík í Skagafirði. Fjölin er þá upphaflega úr Skagafirði.

Rúnir voru að líkindum notaðar hérlendis allt frá landnámi og fram á 19. öld. Ein gerð rúna er bandrúnir en þær eru þannig gerðar að tvær eða fleiri rúnir eru dregnar saman í eitt tákn, með því að setja hliðarstafi utan á einn sameiginlegan legg. Bandrúnir voru notaðar til styttingar á texta og sjást til dæmis á legsteini frá 17. öld og innsiglishring frá sama tíma. Fyrr á tímum var algengt að búmörk væru gerð úr bandrúnum, en það voru merkingar svo sem á verkfærum, þráðarleggjum og reiphögldum. Bandrúnin var þá skammstöfun á nafni eigandans.

Lengi hefur fólk haft trú á töframætti rúna og notað þær sér til verndar. Þær hafa einnig verið tengdar við svartagaldur og eiga margir galdrastafir uppruna sinn í rúnum. Hér getur að líta skartgripi þar sem merkingarþrungin orð eru dregin saman í eina bandrún og kraftur rúna og orðs rennur saman í eitt.