Hvað er heimsminjaskrá UNESCO?
Samráðsnefnd um heimsminjaskrá undir formennsku þjóðminjavarðar og í samstarfi við þjóðgarðinn á Þingvöllum leiddi vinnu við að koma Þingvöllum á heimsminjaskrá UNESCO. Sú vinna fór fram á árinum 2000-2004.
Niðurstaða í því máli lá fyrir 2. júlí 2004 og var tilnefning Þingvalla einróma samþykkt á fundi heimsminjanefndarinnar, sem haldinn var í Suzhou í Kína. En hvaða heimsminjaskrá er þetta og hvers vegna er eftirsóknarvert að komast á hana?
Árið 1972 var gerður samningur á þingi Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNESCO) um verndun menningar- og náttúruarfleifðar heimsins. Alþjóðasamfélagið verndar náttúruminjar sem búa yfir einstakri fegurð og menningarminjar frá fyrri siðmenningarskeiðum sem eru á heimsminjaskrá.
Menningarminjar eru hverskyns söguleg mannvirki, byggingar og menningarlandslag með sögulega, listræna, vísindalega, þjóðfræðilega og mannfræðilega eiginleika.
Staðir á heimsminjaskrá UNESCO eru til dæmis pýramídarnir í Egyptalandi, Stonehenge í Englandi, Kínamúrinn, Taj Mahal á Indlandi, Galapagoseyjar, Grand Canyon og stafkirkjan í Urnes í Noregi. Þingvellir eru nú tilnefndir á lista yfir þessa merkustu staði jarðar. Til þess að fá samþykki á heimsminjaskrá þarf viðkomandi staður að vera einstakur í heiminum. Ef staður er skráður á heimsminjaskrá á hvert ríki þess kost að fá alþjóðasamfélagið til samstarfs um að upplýsa íbúa viðkomandi lands um einstakt gildi staðarins og aðstoða þannig við að varðveita náttúru- og menningarminjar hverrar þjóðar. Ferðamönnum fjölgar gjarnan til staða á heimsminjaskrá og því verða staðirnir mikilvægari fyrir þjóðarhag. Heimsminjaskráin er talin vera afar öflugt tæki til minja- og náttúruverndar og stuðlar þannig að vandaðri ferðaþjónustu í hverju landi.
Náttúruminjar eru staðir sem hafa jarðfræðilegt, líffræðilegt og vistfræðilegt gildi og búa yfir fegurð og sérstöku lífríki. Einstök svæði sem búa yfir sérstakri auðlegð eru t.d. eyðimerkur, þjóðgarðar, eldstöðvar, ár og flóar. Hlúa þarf að þessari auðlegð og vernda hana til að viðhalda hinni sérstöku fjölbreytni sem svæðin búa yfir.
Árið 1995 gerðust Íslendingar aðilar að samningnum. Íslendingar hafa lagt fyrir heimsminjanefndina skrá yfir staði sem við viljum tilnefna á heimsminjaskrá svo hægt verði að sækja um með formlegum hætti. Þingvellir og Skaftafell eru efst á þeim lista. Umsókn um tilnefningu Þingvalla var lögð fyrir þann 1. febrúar 2003 og var tilnefning Þingvalla samþykkt á fundi heimsminjanefndarinnar í Kína 2. júlí 2004.
Auk Þingvalla og Skaftafells eru á listanum Breiðafjörður, Núpsstaður, Víðimýrarkirkja, Keldur, Gásar, Reykholt, Surtsey, Mývatn og Herðubreiðarlindir og Askja.
